E-ticaret sitesi kurmak için gerekenler ayrı sahiplere dağılır: satılan birimi ve fiyatını işletme yazar, mağaza yazılımını ve ödeme adımının bağlanmasını yazılım ekibi kurar, ödeme kurallarını sağlayıcı belirler, kayıt ve metin yükümlülüklerini mevzuat tanımlar. Ayrım kuruluşta veriliyor, çünkü kalemin sahibi o kalemin hazır olma zamanını da belirliyor. Bu yazı fiyat vermiyor, sağlayıcı seçmiyor; kalemleri sahibine göre sıralıyor.
E-ticaret sitesi kurmak için gerekenler ve her kalemin sahibi
E-ticaret sitesi kurulurken her kalem ya işletmenin, ya yazılım ekibinin, ya ödeme sağlayıcısının ya da mevzuatın kalemi oluyor. Platform satıcılarının listeleri kalemleri özelliklere göre dizdiği için eksiksiz görünüyor ve okuru yine de kımıldayamaz bırakıyor. Özelliğe göre dizilmiş bir liste neyin var olduğunu söylüyor; sahibine göre dizilmiş bir liste sırada kimin olduğunu ve hangi kalemin ne zaman hazır olacağını söylüyor.
Kalemler sahipleriyle birlikte şöyle duruyor:
- Satılacak birimin tanımı; her birimin fiyatı ve stoğu. Sahibi işletme.
- Alan adı kaydı ve sertifika. Sahibi işletme; ikisi de sağlayıcısından alınıyor.
- Mağaza yazılımı ve ödeme adımının bağlanması. Sahibi yazılım ekibi.
- Ödeme ve kargo sağlayıcısının seçimi; hesabın kimin adına açıldığı. İşletme ile sağlayıcı arasında.
- Vergi kaydı ve ETBİS kaydı. Sahibi işletme ve mali müşaviri.
- Mesafeli satış sözleşmesiyle ön bilgilendirme formunun metni ve ana sayfadan ulaşılan iletişim bilgileri. Sahibi işletme ve hukukçusu; metnin akıştaki yeri yazılım ekibinde.
Ayrımın bir anlatı tercihi olmadığını kendi teklifimiz gösteriyor. Alan adının bedeli bize değil kaydı tutan sağlayıcıya gidiyor; teklifte kendi satırında, adıyla duruyor ve faturayı işletme alıyor. Okurun bakacağı şey de bu: hangi satır sağlayıcıya, hangisi yazılıma gidiyor. Alan adının siteden ayrı bir kalem olduğunu ayrı bir yazıda açtık.
Sertifika sorusu aynı kalemin içinde duruyor, çünkü belge sayfaların değil adresin üstüne yazılıyor. Kayıtlı bir adres yoksa cevaplanacak bir sertifika sorusu da yok; sertifikanın sayfaya değil adrese verildiğini anlattığımız yazı bu sorunun nereye bakılarak cevaplandığını da gösteriyor. Belgeyi süresi dolduğunda yenileyecek olan hesabın sahibi işletme olduğu için yenileme takibi de orada kalıyor.
Listenin her satırında yazılım ekibinin bir payı yok. Vergi kaydı ile ETBİS kaydı yazılım tarafında bir teslim üretmiyor; o satırlarda kurum ve mevzuat adıyla anılıyor, ayrıntısı da kendi kaynağından okunuyor. Boş hücre bir eksiklik değil: okurun o kalemi yazılım teklifinin beklentisine yazmasını engelliyor.
Ödeme satırının sahibi ise bölünmüş. Hangi sağlayıcıyla çalışılacağını işletme seçiyor, kuralları sağlayıcı koyuyor, seçimi ödeme adımına bağlamak yazılım ekibine kalıyor. Listede tek satır olarak görünen kalem böylece birbirinden bağımsız tarafların kalemi oluyor.
Liste satışın ekranda kapandığı bir mağaza için geçerli. Fiyat listede yazılı değilse, pazarlık ve ödeme taraflar arasında kalıyorsa ödeme ile mesafeli satış kalemleri bu biçimde hiç doğmuyor; o eşiği fiyatın nerede oluştuğu sorusu çiziyor.
Neyi sattığınızı işletme yazar: satılabilir birim ürün listesinden önce gelir
Satılan birimi işletme tanımlar, çünkü fiyat ve stok o birimin kaydına bağlanıyor. Kurulumun ilk sorusu da teknik değil ticari: tam olarak ne satılıyor. E-ticaret hizmet sayfamız aynı soruyu kataloğun kurulmasından ve ödeme adımından önce soruyor.
İşletmenin masaya getirdiği girdi şu: hangi birim satılıyor, o birimin fiyatı ne, stoğu nerede tutuluyor. Bu veri yazılım ekibinde doğmuyor. Kayıt hangi düzeyde tutulacaksa veri de o düzeyde var olmak zorunda.
Kokudankokuya satılabilir birimi hacim düzeyinde tutuyor: katalogda koku tek kayıt, fiyat ile stok ise şişe boyuna asılı. Hacimleri birbirinden bağımsız ürünler olarak listelemek aynı kokuyu katalog boyunca tekrar ettireceği için sınır oraya çekildi; hangi boydan ne kaldığı da bu yüzden ayrı okunuyor.
Karar sonradan eklenemiyor. Varyant sınırını fiyat ile stoğun asıldığı kayıt belirliyor ve o kayıt katalog kurulmadan önce seçiliyor; fiyat ile stoğun hangi kayda asıldığını ölçütüyle birlikte ayrı bir yazı açıyor. Sonradan müdahale etmek, kataloğun üstüne yazılmış her şeyi yeniden kurmak demek.
Yazılım ekibinin bu kalemdeki payı birimi seçmek değil bağlamak. Birim yazılı geldiğinde fiyat, satış koşulu ve stok aynı kaydın üstüne yazılıyor; gezinme ekseni, arama ve sepet de o kaydı okuyor.
Kataloğunda hiç kırılım bulunmayan, fiyatı doğrudan kalemin üstünde duran bir satıcıda bu kalem tek cümleyle kapanıyor. Listenin ağırlığı o zaman ödeme ve mevzuat satırlarına kayıyor.
Ödeme sağlayıcıyı işletme seçer, ödeme adımını yazılım ekibi bağlar
Ödeme kaleminin tek sahibi yok: sağlayıcıyı işletme seçer, kuralları sağlayıcı belirler, seçimi ödeme adımına taşımak yazılım ekibine kalır. Seçim işletmede durduğu için planlama görüşmesinde marka saymıyoruz; bağlantıyı yapılmış seçime göre kuruyoruz.
Sağlayıcının kuralları sağlayıcıda kalıyor. Ödeme adımının bankanın ve ödeme sağlayıcısının kurallarına tabi olduğunu yapılandırmadan teklife geçişi anlattığımız yazıda yazdık; o tarafı biz belirlemiyoruz. Yazılım ekibinin payı kuralı değiştirmek değil, ziyaretçinin kurduğu seçimi o adıma eksiksiz taşımak.
KGM SsangYong Online Satış ödemeyi konfigüratörün devamında açıyor; ziyaretçinin seçtiği donanım ve renk bilgisi aynı oturumda kalıyor, satın alma adımına da o kayıt gidiyor.
Hesabın kimin adına açıldığı ayrı bir satır. Sözleşme sahip olarak işletmeyi yazsa bile erişim, hesabı fiilen açan tarafın elinde duruyor; dış servis hesaplarının devirde nasıl sınandığını devir yazısı satır satır anlatıyor. Sahiplikle işletme de ayrılabiliyor: ana hesap işletmede kalırken yazılımı kuran tarafa sınırlı yetki verilebiliyor. Hesabın kimin adına açıldığını sözleşmenizden ve hesaba kendi kullanıcı adınızla girerek okuyabilirsiniz.
Kargo sözleşmesi aynı ayrımla duruyor. Anlaşmayı işletme yapıyor; çalışılan ödeme ve kargo sağlayıcıları satış akışının aynı noktasına bağlanıyor. Kargo fiyatlaması, teslim süresi ve iade lojistiği bu yazının konusu değil.
Ödeme ekranını kendi içine almak isteyen işletmede bu ayrım beklendiği gibi işlemiyor. Tek akış, ödeme adımını içeri almak anlamına gelmiyor; ziyaretçinin kurduğu seçimin o adıma bozulmadan gitmesi anlamına geliyor. Kurallar yine sağlayıcıda kalıyor.
Vergi kaydını ve ETBİS kaydını işletme açar
Vergi kaydı ile ETBİS kaydı işletmenin ve mali müşavirinin kalemi, yazılım tarafında bir teslim üretmiyor. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi, elektronik ticaret hizmet sağlayıcılarının ve aracı hizmet sağlayıcıların kayıt altına alınması için Ticaret Bakanlığı tarafından kurulmuş bir bilgi sistemi.
Kendine ait elektronik ticaret ortamında satış yapan hizmet sağlayıcılar faaliyete başlamadan önce bu sisteme kaydoluyor; kayıt ve bildirimler e-Devlet kapısı üzerinden yapılıyor. Kaydın kimden istendiğini Ticaret Bakanlığı’nın ETBİS sayfası kendi diliyle yazıyor.
Kalemlerin sırasını açıklayan bağ da bu kaydın içinde duruyor: kayıt ekranı vergi kimlik numarası istiyor, bu yüzden vergi kaydı ETBİS kaydının önkoşulu oluyor. İşe başlamanın vergi dairesine bildirilmesini ise Vergi Usul Kanunu düzenliyor.
Eşikler, süreler, mükellefiyet türleri ve başvuru adımları bu yazının konusu değil. O satırlar mali müşavirinizin masasında ve kaynağın kendi metninde duruyor; buradaki iş yalnız kalemin kimde olduğunu göstermek.
Kalemin yazılıma bakan tek yüzü faturanın nerede doğduğu. Faturanın numarasının verildiği yerin kaydın kaynağı olduğunu e-fatura yazısı açıyor. İnternetten yapılan satışta belgenin kendi alanları da var: satışın yapıldığı adres ile ödeme şekli ve ödeme tarihi faturada yazılı oluyor, belgede ayrıca satışın internet üzerinden yapıldığını belirten ibare bulunuyor. e-Fatura uygulamasına geçiş ise tebliğde belirlenen brüt satış hasılatı eşiğine bağlı.
Bu kalemin karşıt yüzü de var. Belgeler bir işe bağlanmıyorsa ve elle eşleştirme kimseyi yormuyorsa, faturayı kendi sisteminde üretmek için yazılım kurmak kazandırdığından fazlasını götürüyor.
Mesafeli satış metinlerini işletme hazırlar, akıştaki yerini yazılım ekibi kurar
Mesafeli satış metinlerinin içeriği işletmenin ve hukukçusunun kalemi, o metnin satış akışında hangi adımda gösterildiği yazılım ekibinin kalemi. Aynı kalemin içeriğiyle yerleşiminin ayrı sahiplere düşmesi bu listenin en keskin yüzü.
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği sözleşme kurulmadan önce yapılacak bir ön bilgilendirme istiyor ve tüketicinin bu bilgileri edindiğini teyit etmesinin sağlanmasını arıyor; teyit sağlanmazsa sözleşme kurulmamış sayılıyor. Sipariş onaylanmadan hemen önce, verilen siparişin ödeme yükümlülüğü anlamına geldiği de ayrıca bildiriliyor. Ayrıntısı yönetmeliğin kendi metninde duruyor.
Buradan çıkan tasarım sonucu şu: teyit bir adım istiyorsa metnin yeri akış tasarımına düşüyor. Sıra şartı taşıyan bir metin, ayrı bir sayfada bekleyen belge olarak değil, akışın kendi adımlarından biri olarak planlanıyor. KGM SsangYong satış kanalı adımlar arasında hangi kaydın taşındığını yazılı tutmanın karşılığını gösteriyor; aynı disiplin teyidin hangi adımda alındığını da ekran çizilmeden önce karara bağlıyor.
Sitenin kendisi de bu kalemin parçası. Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik, ana sayfadan doğrudan ulaşılabilecek bir “iletişim” başlığı altında ticaret unvanı ya da ad soyadı, merkez adresi, elektronik posta adresi ve telefon numarası gibi bilgilerin eksiksiz bulunmasını istiyor. Bilginin kendisi işletmenin kalemi; o başlığın ana sayfadan doğrudan açılıp açılmadığı sayfa tasarımının.
Onayın kaydı da tarafın kaydında değil o siparişin kaydında duruyor. Belge hangi metne, hangi sürümüne ve hangi ana ait olduğunu kendi üstünde taşıyor. Müşteri kartına konan kalıcı bir işaret dünkü cevabı bugüne taşıyor ve taşıdığını kimse görmüyor; bu bir kayıt tasarımı kararı, mevzuattan okunan bir şart değil.
Sipariş iletisiyle kampanya iletisi de yazılımda aynı kanal değil. Ticari elektronik ileti için önceden onay alınıyor ve onay İleti Yönetim Sistemi’ne (İYS) kaydediliyor; buna karşılık alıcının temin ettiği mal ya da hizmete ilişkin değişiklik, kullanım ve bakım iletileri için ayrıca onay aranmıyor. Aynı e-posta altyapısı böylece birbirinden ayrı onay rejimlerine bağlanıyor ve bu ayrım kurulurken kararlaştırılıyor.
Cayma hakkı bu listede yalnız adı geçen bir başlık: metinlerde yer alıyor, varlık nedeni başka bir yazının konusu.
Ziyaretçinin ekranda sözleşme kurmadığı bir sitede bu kalem hiç doğmuyor. Fiyat okunmuyorsa ve satış ekranda kapanmıyorsa gösterilecek bir ön bilgilendirme adımı da yok.
Kalemler yan yana: sahibi ve yazılım ekibinin payı
Hazır bir paket seçmek yalnız mağaza yazılımının kimin elinden çıktığını değiştiriyor; işletmenin ve mevzuatın kalemleri yerinde kalıyor. Aşağıdaki tablo her satıra tek bir soru uyguluyor: bu kalem eksik kalırsa yayın gününde kime gidilir. Cevap yazılıysa soru tek adımda kapanıyor; yazılı değilse taraflar birbirini gösteriyor.
| Kalem | Sahibi | Yazılım ekibinin payı | Ayrıntının okunduğu yer |
|---|---|---|---|
| Satılacak birimin tanımı; her birimin fiyatı ve stoğu | İşletme | Birimi seçmek değil bağlamak: fiyat, satış koşulu ve stok o birimin kaydına yazılır | Ürün varyantı yazısı: hangi kayda fiyat ve stok asılıyor |
| Alan adı kaydı ve sertifika | İşletme; kayıt ve yenileme işletmenin hesabında durur | Adresin ve sertifikanın gösterdiği yeri kurmak | Alan adı yazısı ve sertifika yazısı |
| Ödeme sağlayıcısının seçimi; hesabın kimin adına açıldığı | Seçim işletmede, kurallar sağlayıcıda | Seçimi ödeme adımına eksiksiz taşımak; ödeme kurallarını belirlememek | Hesap çıktısı yazısının ödeme sınırı bölümü ve devir yazısının hesaplar bölümü |
| Kargo sağlayıcısıyla anlaşma | İşletme ile sağlayıcı arasında | Sağlayıcıyı satış akışının aynı noktasına bağlamak | E-ticaret hizmet sayfasının ödeme ve kargo bağlantıları başlığı |
| Vergi kaydı ve ETBİS kaydı | İşletme ve mali müşaviri | Yok; bu satır yazılım tarafında teslim üretmez | Kaydı yürüten kurumun kendi sayfası |
| Mesafeli satış metinleri ve ana sayfadan ulaşılan iletişim bilgileri | İşletme ve hukukçusu; çerçeve mevzuatta | Metnin akıştaki adımını, bilginin sayfadaki yerini ve onayın hangi kayıtta durduğunu kurmak | Yönetmeliklerin resmî metni |
Yazılım payı sütunu satırın ağırlığını ölçmüyor: dolu bir hücre yalnız kendi üstüne kurulan işi bekletiyor, boş hücre ise mağazanın satışa açılmasını bekletebiliyor. Vergi ve ETBİS satırı bunun örneği; kayıt faaliyete başlamadan önce istendiği için, o satırın yazılım tarafında teslim üretmemesi onu listeden düşürmüyor.
Hazır bir paket bu tablonun yalnız yazılım sütununu devralıyor. Fiyat ürün satırından okunuyor ve kataloğun kırılımı hazır bir paketin kaydına sığıyorsa hazır paketin doğru cevap olduğu durumu ölçütle birlikte yazan karar rehberi o yolu gösteriyor. Ölçüt paketin kendisi değil, fiyatın nerede oluştuğu.
Hangi kalem hangisini bekler: ürün modeli ekrandan, ekran ödeme adımından önce gelir
Ürün modeli kararı verilmeden ne katalog ne de ödeme adımı kurulabiliyor. Neyin satıldığı, fiyatla stoğun hangi kırılıma bağlandığı katalogdan da ödeme adımından da önce kararlaştırılıyor. Sıranın gerekçesi ekran değil kayıt: ekran sonradan değiştirilebiliyor, üstüne fiyat ve stok yazılmış bir zemin değiştirilemiyor.
Sıralamanın kuralı yayında yazılı. Bir adımdan diğerine hangi kaydın taşındığını ekrandan önce yazdığımızı teklif akışı yazısı sırasıyla anlatıyor. Ters sırada ilerleyen bir kurulumda her ekran kendi başına doğru çalışıyor, bilgi ise adımlar arasındaki geçişte eksiliyor.
Mevcut mağazadan geçişte de sıra aynı. Aktarımın asıl yükü veriyi kopyalamakta değil ürün modelini yeniden kurmakta; neyin satıldığı sorusu veri taşınmadan önce cevaplanıyor. Cevap verilmeden yapılan aktarım, eski mağazanın kayıt sorununu yeni mağazaya taşıyor.
Ödeme adımı için de bağlanacak bir tarafın belirlenmiş olması gerekiyor. Seçim işletmede durduğu için yazılım ekibinin bu kalemdeki işi, seçim yapılmadan başlamıyor. Bu bir bağımlılık, mevzuattan okunan bir sıra değil.
Avrupa Birliği’ndeki tüketiciye satan bir mağazada erişilebilirlik de ekrandan önce kararlaşan bir kalem oluyor: kapsam ölçütünü ve uyum bedelinin nerede oluştuğunu ayrı bir yazı açıyor.
Mevzuat kalemleri arasında ise yalnız kaynağında yazan bağımlılık söyleniyor. Onun dışında hangi kaydın hangisinden önce geldiği bu yazının iddiası değil.
Sıra bir takvim de değil. Sahipleri farklı olduğu için kalemlerin çoğu paralel ilerliyor; bekleyen tek şey kayda dokunan kalem.
Teklif formuna hangi bilgileri yazarsınız
Teklif formuna yazılacak satırlar neyi sattığınız ve biriminiz, fiyatın neye bağlandığı, ödeme ile kargo seçiminin yapılmış olup olmadığı ve varsa mevcut mağazanızdır. Forma kataloğunuzun hangi eksenlere bölündüğünü yazmanız başlamaya yetiyor; birimi biz seçmiyoruz, yazdığınız birimi bağlıyoruz.
Sonraki satır fiyatın neye bağlandığı. Fiyat tek bir kaydın üstünde mi duruyor, yoksa ziyaretçinin kurduğu seçimlerin birleşiminden mi çıkıyor? Cevap, kataloğun nasıl bölüneceğini de kuracağımız kaydı da belirliyor.
Sonraki satır çalıştığınız ya da seçeceğiniz ödeme ve kargo sağlayıcısı. Formda işimize yarayan şey sağlayıcının adı değil, seçimin yapılmış olup olmadığı; seçim bizde değil sizde durduğu için teklifin kapsamı buna göre yazılıyor.
Varsa mevcut mağazanız da forma yazılıyor. Yazılacak şey mağazanın adı değil, bugün neyin satılabilir birim sayıldığı; aktarımın yükü orada duruyor.
Ne kadar tuttuğu bu yazıda cevaplanmıyor. Maliyet ayrı bir rehberin konusu; burada kalemler ve sahipleri sıralanıyor.
Satırların hepsinin dolu olması da gerekmiyor. Eksik kalan satır da bir bilgi: hangi kalemin sahibinin henüz belirlenmediğini gösteriyor. Kataloğunuzda satılan birimi, fiyatın neye bağlandığını ve ödeme ile kargo seçiminizin yapılıp yapılmadığını teklif formunda anlatın; hangi kalemin kimde kaldığını oradan birlikte çıkarıyoruz.
