Yazılım firması seçerken hangi sorular sorulur?

Yazılım firmasına sorulacak soruları cevabın biçimi ayırır: tarayıcıda açılan bir adres, “yapmadık” diye adlandırılan bir sınır ya da kaydın nereye yazıldığını söyleyen bir cevap. Üç biçimin ortak yanı, sınama eyleminin firmadan bağımsız olarak size düşmesi ve toplantı bittikten sonra yapılabilmesi. Yıl sayısıyla ölçülen bir deneyim iddiası bu sitenin hiçbir sayfasında geçmiyor; gördüğünüz her yıl, ait olduğu işin künyesinde duruyor.

Görüştüğünüz firmalar birbirine çok benzeyen cümleler kuruyorsa sorun onların cevaplarında değil, sizin sorularınızda olabilir: cevabı yalnız firmanın kendi kayıtlarıyla doğrulanan bir soru sordunuz. Aşağıdaki her örnekte bizim cevabımız da ya bugün açabileceğiniz bir adres ya kendi proje sayfamızda duran bir alan.

İyi soru, cevabını kendi başınıza sınayabildiğiniz sorudur

Yıl, adet ve sıfat cevapları yazılım firmalarını karşılaştırmakta işe yaramaz, çünkü hiçbiri bugün açılabilecek bir adrese, adlandırılmış bir sınıra ya da bir yer ile bir sıraya dönüşmez. Sınanabilir cevap şu biçimlerden birinde geliyor. Açıp bakılan cevap bir adrestir: tarayıcıya yazarsınız, iddianın bir bölümü ekrana gelir. Sınırı söyleyen cevap bir “yapmadık” listesidir: sayfada ya vardır ya yoktur. “Ne olur” sorusuna verilen cevap bir yer ve bir sıra adlandırır: sözlü cevapta o adları ararsınız.

“Kaç yıllık deneyiminiz var” sorusu bu biçimlerin hiçbirine girmiyor. Cevabı açılmaz, bir liste değildir, bir yer adlandırmaz. Sınamak için firmanın kendi kayıtlarına bakmanız gerekir ve o kayıtlara yine firma üzerinden ulaşırsınız. İki firmayı karşılaştırdığınızı sanırsınız; aslında iki firmanın kendisi hakkında söylediklerini yan yana koymuşsunuzdur.

Sorunun sınanabilir hâli şu: yayında olan en eski işiniz hangisi, adresi ne? Bize sorulduğunda cevabımız bir adres oluyor. Kokudankokuya yayında olan en eski işlerimizden biri; kokudankokuya.com.tr bugün açılıyor, bakımı sürüyor ve işin yılı proje sayfasının künyesinde yazıyor. Yılı bu yazının gövdesinde bulamazsınız, çünkü rakamın kanonik yeri orası. Blog size adresi ve sayfayı verir, rakamı vermez.

Bunun tersi de sınanabilir. Bu sitede deneyimi yıl sayısıyla ölçen bir iddia hiçbir sayfada yok. Portföyde gördüğünüz yıl bir projenin künyesinde duruyor ve hangi işe ait olduğu yanında yazıyor. Söylediğimiz şey “biz de sizin gibi yapıyoruz” değil, “açın ve bakın”. Ölçütün kendisi bu: bir iddia, iddiayı kuran tarafın dışında bir yerde kontrol edilebiliyorsa iddiadır, edilemiyorsa cümledir.

Listeye girmeyen sorular da var. Fiyat, süre ve ödeme biçimi cevapları iş bitmeden sınanamaz. Toplantıda duyduğunuz rakamın doğru olup olmadığı ancak proje bittiğinde belli olur ve o noktada karşılaştırma çoktan yapılmış, karar çoktan verilmiştir. Fiyat farkının hangi satırlarda doğduğunu ayrı bir yazıda ele aldık; süre ve ödeme biçimi de kendi başlarına ayrı konular.

Ölçüt bir yerde tökezliyor. Yeni kurulmuş bir firmanın yayında işi olmayabilir ve “en eski iş” sorusu boş döner. Boş cevap yanlış cevap değildir; bir durum beyanıdır ve durum beyanının kendisi de sınanır. Yayında işi olmayan firma elenmez, sorunun sınıfı değişir.

Yayında olan işiniz hangisi, adresi ne

İsim listesi hâlindeki referans, siz o isimleri tek tek arayana kadar hiçbir şey söylemez. Aramak zaman ister, çoğu alıcı aramaz ve liste bu yüzden bir kanıt gibi görünüp kanıt gibi davranmaz. Adres öyle değil. Toplantıdan çıkar çıkmaz açarsınız ve iddianın bir bölümü kendini gösterir. Ezberlenmiş bir cevap da sizin açtığınız sayfayla tutmak zorunda; tutmuyorsa fark toplantıda değil tarayıcıda çıkar.

Bize sorulduğunda verdiğimiz adres Vipkurum. Kurumlar aynı çekirdek üstünde işletiliyor, ama her kurum kendi alan adından giriyor ve kendi markasıyla görünüyor. Kurum adreslerinin listesi proje sayfasında duruyor; listeden herhangi birini açtığınızda karşınıza o kurumun markası çıkıyor, Vipkurum’unki değil. Sistem yayında, bakımını sürdürüyoruz.

Açıp bakmak bir yerde bitiyor: ekran görünür, çekirdek görünmez. Alan adı markanın kiracıya göre değiştiğini gösterir; öğrenci, veli ve ödeme kaydının kurum sınırını hiçbir koşulda geçmediğini göstermez. Panelin arkasında olup biten dışarıdan görülmüyor ve bunu saklamanın anlamı yok.

Çekirdek için soru sınıf değiştiriyor: yeni kurum eklemek kurulum mu, kayıt mı? Sınanabilir cevap “yeni kiracı tanımı” der, “yeni kurulum” demez. Aradaki fark, kurumların gerçekten tek çekirdek üstünde durup durmadığını söyleyen tek işaret; ikinci cevabı veren firma her kurum için ayrı bir kopya işletiyor olabilir ve bunu ekrandan anlayamazsınız. Kiracı sınırının veri modelinde nasıl yaşadığını yeni kurumun neden kurulum değil kayıt olduğu yazısında anlattık.

Aynı iddianın hizmet tarafındaki karşılığını kurumsal yazılım sayfasında okuyabilirsiniz. Firmanın işi giriş arkasında çalışıyorsa, yani bir kurum içi panel ya da bir saha uygulamasıysa, açacak adres yoktur. O zaman soru doğrudan sınır sınıfına ya da “ne olur” sınıfına geçer: ölçüt aynı kalır, sınama biçimi değişir.

Devraldığınız sistemde neye dokunmadınız

Elinizde çalışan ama yaşlanmış bir sistem varsa görüştüğünüz her firma büyük ihtimalle aynı cümleyi kurmuştur: her kodu devralırız. Cümle sınır içermediği için sınanamaz. İçinde yapılacak işin nerede biteceğini söyleyen tek bir kelime yok ve siz de aynı cümleyi kuran iki firmayı ayıramıyorsunuz.

Sınanabilir karşılığı iki parçalı: devraldığınız sistemde neye dokunmadınız, yığına ne eklediniz? Birinci soru bir “yapmadık” listesi ister. “Yaptık” listesi sonsuza kadar genişleyebilir, hiçbir sınır bildirmez ve her firma onu doldurur. “Yapmadık” listesi bir sınır adlandırır ve adlandırılmış sınır bugün kontrol edilebilir.

KGM SsangYong’un kurumsal sitesinde bizim cevabımız şu: çalışan bölümler yerinde kaldı, yalnız yavaşlayan sayfalara el atıldı, bakım marka tarafının sürdürebileceği çatının içinde kaldı ve sisteme eklenen tek yeni parça önbellek oldu. Site yayında ve bakımı sürüyor. Bu iki satır proje sayfasının sonuç bölümünde yazılı; sayfadaki “çatının içinde kaldı” satırını toplantıda duyduğunuz cevapla karşılaştırabilirsiniz. Sınama tam olarak bu: iki metni yan yana koymak.

İkinci soru daha az sorulur ama bakım tarafında daha çok şey söyler. Yığına yeni bir bağımlılık eklendiyse, bakımı sürdürecek ekibin öğrenmesi gereken yeni bir şey var demektir. Eklenmediyse, sistemin bakımını devralmadan önce kim yapabiliyorsa devralmadan sonra da o yapabilir. Sınanabilir cevap burada da bir sınır bildiriyor: çatı ve ön yüz seti korundu, yığına eklenen tek parça adıyla yazılı.

Devralınan bir sistemin neden sıfırdan kurulmuş gibi ele alınamayacağını mimari kararların ödünç alınmış kısıtlar hâlinde geldiği yazısında anlattık. Aynı sınır sorusuna verdiğimiz yazılı cevap yazılım danışmanlığı sayfasında duruyor.

Firma sistemi baştan yazdıysa “dokunmadık” listesi boş çıkar. Bu yanlış bir cevap değil; devralma sorusunun cevabı değil, o kadar. Teslimde neyin devralınacağı, yani kaynak kodun, erişimlerin ve belgelerin kime geçeceği başka bir soru: onu teslim alırken devraldığınız kalemler yazısında listeledik.

”Çevrimdışı çalışır” cevabı ne zaman sınanır

Saha ekibi olan her işletmenin sorduğu soru bu ve alınan cevap neredeyse her zaman aynı: çevrimdışı destekliyoruz. Cevap hiçbir şeyi adlandırmadığı için sınanamaz. “Destek” bir davranış değil bir sıfat; uygulamanın bağlantı koptuğunda ne yaptığı hakkında hiçbir şey söylemiyor.

Sınanabilir cevabın adlandırması gereken şeyler belli. Kaydın beklediği yer: bağlantı yokken açılan kayıt cihazın kendi üstünde nerede duruyor? Gönderim sırası: bağlantı dönünce kayıtlar hangi düzende gidiyor? Çakışma kuralı: ofis ile saha aynı kaydı değiştirdiğinde çakışma nasıl çözülüyor? Cevap bunları adlandırıyorsa sınanmıştır. Adlandırmıyorsa elinizde bir sıfat var ve sıfatlar karşılaştırılamaz.

Bizim sınama yerimiz kendi ürünümüz. AlgoKlima’yı işletiyoruz ve geliştirmesi sürüyor; adlandırmalar proje sayfasında yazılı. Kayıt telefonun yerel kuyruğunda bekliyor, oluşturulma sırasıyla boşalıyor, çakışan değişiklik tek kayıtta birleşiyor. AlgoKlima’nın herkese açık bir adresi yok, dolayısıyla burada açıp bakamazsınız; sınama, bu adları firmanın sözlü cevabında aramak.

Sınamanın yeri firmanın halihazırda işlettiği bir sistem olmalı, size teslim edilecek yazılım değil. Teslim edilecek şey henüz yok; kabulde neyin sınanacağı başka bir zamanda sorulan başka bir soru. Bugün elinizde olan tek şey, firmanın bugün çalışan bir sisteminde bu adlandırmaları yapıp yapamadığı.

Bir saha uygulamasına sorulacak asıl soruyu çevrimdışı çalışan uygulama yazısından alıyoruz: kayıt nerede doğuyor? Kuyruğun nasıl dolup boşaldığı orada anlatılıyor; burada ölçtüğümüz şey cevabın sınanabilir olup olmadığı.

İş hiç sahaya çıkmıyorsa bu soru sorulmaz. Kayıt zinciri baştan sona bir atölyenin içinde ilerliyorsa bağlantı kopmuyor ve soru boşa düşüyor. Firma “bizde çevrimdışı yok” diyorsa da kötü bir şey olmuyor: elinizde sınanabilir bir sınır cevabı var demektir.

Kendi ürününüz var mı, hangisi yayında

Kendi ürünü olan bir firma bunu genellikle bir liste hâlinde söyler. Liste sınanmaz: adların yanında ne olduğu yazmaz. Sınanabilir hâli her ürünün durumunu istemek. Hangisi işletiliyor, hangisi inşa aşamasında?

AlgoCar bizim işlettiğimiz ve geliştirmesi süren ürünümüz. İş emri, tüketilen parça ve fatura tek zincirde ilerliyor; stok hareketi ayrı bir kayıt olarak girilmiyor, iş emrinden düşüyor. Yeni özellik akışı devam ediyor, dolayısıyla ürüne “bitti” demiyoruz.

AlgoRandevu’yu şu an inşa ediyoruz. Randevunun süresini ve neye bağlandığını sektöre gömmek yerine ürün ayarı olarak bırakıyoruz. Proje sayfasının ilk iki sonuç satırı da bu kipte duruyor: “Hedef:” ve “Geliştirmede olan kurgu:” diye başlıyor. Henüz yayında olmayan bir ürünü yayındaymış gibi anlatmak, tam olarak bu yazının sınamaya çalıştığı şeyi bozardı.

Okurun sınama eylemi burada tek adımlı. Ürünün sayfasını açarsınız, künyedeki durum hücresine bakarsınız ve sözlü cevapla karşılaştırırsınız. Hücre her durumda dolu: yayında olan ürün için başka, geliştirmesi süren ürün için başka, henüz inşa edilen ürün için “Geliştiriliyor” yazıyor. Toplantıda “yayında” denen bir ürünün hücresinde “Geliştiriliyor” görüyorsanız cevap sınavı geçmemiştir. Sınanabilir cevabın işareti, firmanın kendi ürününe fazladan bir olgunluk yakıştırmamasıdır.

Kendi ürününü işleten firmaya sorulacak ikinci soru bakımın kimde kaldığı. Bakımı kendi ürünlerimizde nasıl yaşadığımızı ve inşa aşamasındaki üründe lansmandan önce nasıl planladığımızı ayrı bir yazıda anlattık.

Kendi ürünü olmayan firma “yok” der ve bu da bir durum beyanıdır, sınanır. Ürünü olmayan firmanın bakım bilmediği sonucu buradan çıkmaz; çıkan tek şey, bakım cevabını başka bir yerden sınamanız gerektiği.

Bu işi kimle yaptınız: atfı proje sayfasında duran cevap

“Ekibiniz kaç kişi” sorusu görüşmelerin klasiği ve verdiği bilgi neredeyse yok. Cevap bir sayıdır. Sizin işinizi kimin yapacağını söylemez, o kişilerin bugün başka bir işte olup olmadığını söylemez, işin bir bölümünün dışarıdan gelip gelmeyeceğini hiç söylemez. Üstelik sayıyı sınamanın bir yolu da yok.

Sınanabilir karşılığı tek tek projelere sorulur: bu işi kimle yaptınız, proje sayfanızda yazıyor mu? Cevabı toplantıda değil sayfada okursunuz. Ortak ya vardır ya yoktur ve bu, sözlü cevabın doğrulanabildiği ender noktalardan biri.

Resterm bu soruya verdiğimiz örnek. calculator.resterm.com yayında ve çalışıyor: kullanıcı ürün kodu değil ısıtma ihtiyacını giriyor, yazılım uygun ısıtıcıyı hesaplayıp seçiyor, seçim sepete, sepet projeye ve o projenin müşterisine bağlanıyor. İşin kimle yapıldığı proje sayfasının künyesinde, rol hücresinde “Birlikte geliştirdik” satırı olarak duruyor.

Ortağın adı bu yazıda geçmiyor: atıf bir pazarlama cümlesi değil, proje kaydının bir alanı. Tekrar edilen atıf sınanmaz: her sayfaya yazılabilir, kaynağı yoktur, doğrulanacak yeri yoktur. Kaydedilen atıf sınanır: tek bir kanonik yerde durur, o yer açılır ve satır ya vardır ya yoktur. Atfı burada değil orada okuyorsunuz, çünkü sınanacak yer orası.

Kapasite sorusunun cevabı da aynı yere düşüyor. Kapasiteyi kadro sayısıyla değil, adı proje sayfalarında yazılı bir ortaklıkla taşıyoruz. Bir kadro sayısı söyleseydik onu sınayamazdınız; sayfayı açıp rol hücresini okumak sizin elinizde.

Sayfada ortak yazmıyorsa iki ihtimal var: iş tek başına yapıldı ya da atıf hiç yazılmadı. İkisini ayıran şey, firmanın sözlü cevabının sayfayla tutup tutmadığı. Ortaksız çalışan firmanın kötü olduğu sonucu buradan çıkmaz; çıkan tek şey, bu satırın sınanabilir olduğu.

Sınanamayan soru, sınanabilir karşılığı ve sınama yolu yan yana

Üçüncü sütun firmadan bağımsız yapabileceğiniz eylemi, dördüncü sütun o eylemin bizde nereye düştüğünü gösteriyor.

Tablo bir eleme aracı değil. Bir firmanın bir satırda boş dönmesi onu diskalifiye etmiyor; sizi başka bir satıra geçiriyor. Elemeye yarayan tek şey, sözlü cevabın sayfayla tutmaması.

Sınadığınız cevabın gideceği yer de belli: iş tarifi. Bir cevabı kendi başınıza sınadığınızda o cevap artık bir izlenim değil, tarifinize yazabileceğiniz bir satır. Sınanmış cevabı iş tarifine kendi cümlenizle yazmanın yolunu fiyat farkı yazısında anlattık; tarifin yazmadığı satırı her tedarikçi kendi varsayımıyla dolduruyor ve siz farkı görüyor, nedenini göremiyorsunuz.

Elinizde başkasının yazdığı, çalışan ama yaşlanmış bir sistem varsa sınır sorusunu bize sorun: neye dokunmayız, yığına ne eklemeyiz? Cevabımız yazılım danışmanlığı sayfasında yazılı ve o sayfanın bağladığı işin adresi açık. Sınamak için bizden izin almanız gerekmiyor.