Yapay zekâ aramalarında hangi sayfa kaynak alınır: görülebilen tek şey kendi cümleniz

Yapay zekâ aramalarında hangi sayfanın kaynak alındığı dışarıdan görülmez; sayfanın kendi tarafında ölçülebilen şey, bir cümlenin sayfası kapatıldığında da eksiksiz ve doğru okunup okunmadığıdır. Asıl iş, sayfanın dışında yeniden basılan alanlarda düğümleniyor: kart özeti, tanım satırı ve SSS cevabı gövdeleri olmadan dolaşıyor. Kaynağı gösterilemeyen cümleyi yazmıyoruz: bir karşılaştırma tablomuzda vaka hücresi bugün de boş duruyor.

Cümle sayfasından koparıldığında hâlâ doğru ve tam mı

Sayfadan ayrı dolaşan bir cümlenin tek başına okunduğunda hâlâ doğru ve tam kalıp kalmadığı, sayfanın kendi tarafında araç gerektirmeden ölçülebilen tek şeydir. Girdi bir cümle, çıktı evet ya da hayır. Testi koşmak için panel, rapor ya da sıralama aracı gerekmiyor; sayfayı kapatmak yetiyor.

Hangi cümlenin nereye taşındığı bizim göremediğimiz bir şey ve bunun hakkında bir iddia üretmiyoruz. Aynı sınırı kendi sayfalarımızda da yazıyoruz: bir yazımızın karşılaştırma tablosunda kaynak gösteremediğimiz için boş bıraktığımız satır olduğu gibi duruyor, çünkü doldurmak için elimizde doğrulanmış bir cümle yoktu. Boş hücre bir bilgidir; dolu ama kaynaksız hücre, koparıldığında kaynaklı hücreyle aynı görünür.

Test her cümleye uygulanmıyor. Gövde paragrafında cümleler birbirine yaslanır ve yaslanmalıdır: “bu ayrım”, “o yüzden” gövdede sorun değil, çünkü gövde yalnız sayfada yaşıyor. Gövdesiz okunabilen birimler başka. Tanım satırı, kart özeti ve SSS cevabı şemada kendi alanları olarak duruyor ve sayfanın dışında yeniden basılıyor: tanım satırı llms.txt dosyasında, kart özeti liste kartlarında, SSS cevabı şema düğümünde. Çıkarım maddesinin de şemada kendi alanı var, ama onu basan tek yer yazının kendi sayfası. İlk cümle ile tablo hücresinin gövdesiz okunup okunmadığını göremiyoruz; ikisini de gövdesiz doğru olacak şekilde yazıyoruz. Bir alan sayfasız basılıyorsa, sayfasız da doğru olmak zorunda.

Koparılan cümlenin dört şartı

Sayfasından koparılan bir cümle dört şartla ayakta durur: göndergesi sayfada kalmaz, sıfat değil olgu taşır, hangi sistemden söz ettiğini kendi içinde adlandırır ve tek fikir taşır.

Birinci şart göndergeyle ilgili. “Bu yaklaşım”, “yukarıda anlatıldığı gibi”, “bu platformda” ile açılan bir cümle koparıldığında göndergesini sayfada bırakıyor. Kural mekanik: gösterme sıfatı ile soyut adın birleşimi bir kanıt cümlesinde kullanılmaz. Kendi yazım kurallarımızda buna geriye gönderim diyoruz ve kanıt cümlesinde yasak.

İkinci şart olguyla. “Güçlü bir arşiv sunar” cümlesinden “ne oluyor” sorusuna cevap çıkmıyor. “Bugünün tahmini tarihi geçince silinmiyor, arşiv satırına dönüşüyor” cümlesinden çıkıyor: bir kayıt var, bir davranış var, davranışın yönü belli. Sıfat okuru ikna etmeye çalışıyor, olgu bir şey anlatıyor; koparıldığında ikisinden yalnız biri geriye bilgi bırakıyor.

Üçüncü şart özneyle. “Sistem” değil hangi sistem. Kanıt cümlesinde proje ya da marka adı cümlenin öznesidir ve cümle onunla başlar. Ad cümlenin ortasına düştüğünde okur onu yan bilgi olarak ayrıştırıyor, iddianın taşıyıcısı olarak değil. Kendi build kontrolümüz bunu biçimsel olarak arıyor.

Dördüncü şart tek fikir. İki olguyu “ve … çünkü …” ile bağlayan bir cümle yarısından kesildiğinde, dosyada olmayan bir nedensellik üretiyor. Çatalca Merkez Kasap’ın proje kaydında iki olgu iki ayrı madde olarak duruyor; tek cümlede birleştirilirse aradaki bağ kaydın değil yazarın oluyor.

Dört şart gövde paragrafına uygulanmıyor ve bir puanlama değil. “Hangi dillerde çalışıyorsunuz?” sorusunun “Türkçe ve İngilizce.” cevabı özne adlandırmadan da ayakta duruyor. Kapalı liste cevabında şartların bir kısmı devre dışı kalıyor; elinizdeki şey bir kontrol listesi.

Meta açıklama tıklatır, tanım satırı tanımlar

Bir sayfanın meta açıklaması okuru arama sonucu kartından tıklatmak için yazılır ve sayfayla birlikte okunur; aynı sayfanın tanım satırı ise sayfanın ne olduğunu sayfa olmadan söyler. İki alan aynı işi görmüyor.

İki cümle tanım satırı ile meta açıklamanın yan yana durduğu Günlük Hava Durumu proje sayfamızda görülebiliyor. Meta açıklama “biz” özneli: tahminleri, geçmiş gün kayıtlarını ve iklim özetlerini tek sitede topladığımızı söylüyor. Tanım satırı ise site adını özne yapıyor: “gunlukhavadurumu.com.tr, 15 günlük tahmini, geçmiş gün kayıtlarını ve bu arşivden hesaplanan iklim özetlerini tarih ve konum kırılımında yayımlayan bir hava durumu sitesidir.” İlkini koparın, kimin neyi nerede topladığı belirsiz kalıyor. İkincisini koparın, cümle kendi başına bir tanım.

Tanım satırının bizdeki yeri belli. Sitemizde llms.txt, site haritasıyla aynı kalıpla build anında üretilen bir tanım listesi: her sayfa için başlık, adres ve tek cümlelik tanım. Dosya elle yazılmıyor, koleksiyonlardan türetiliyor; yeni bir yazı eklendiğinde satırı kendiliğinden giriyor. Bu dosya bir standart ya da zorunluluk değil, llmstxt.org’un önerdiği biçimi izleyen bir uygulama; kimin okuduğu da bizim iddiamız değil. Söyleyebildiğimiz şey bizde şöyle kurulu olduğu.

Blog tarafında tanım satırı şemada zorunlu bir alan ve eksikse build duruyor. Alan opsiyonelken eksik satır sessizce kart özetiyle doluyordu; yedek yol bir kusuru gizleyen mekanizmaydı. Kaldırılınca eksiklik görünür bir hataya dönüştü. Kontrolün sınırı da yazılmalı: iki alan birebir aynıysa hata basılıyor, ama anlam farkı ölçülmüyor.

Sayfanın ilk cümlesi için kural bundan çıkıyor. Tanımlar, merak uyandırmaz. Retorik soru, sektör genellemesi ve hikâye açılışı cevabı sayfanın içine erteliyor; o cümle koparıldığında geriye sayfanın ne anlattığı değil bir üslup kalıyor.

Kural tersine de işliyor: tanımlayan satır tıklatma işini görmüyor, meta açıklamayı tanım cümlesine çevirmek arama sonucu kartını boşaltır. Kendi sitemizde bile kural her koleksiyona eşit uygulanmıyor; proje satırlarında özet yedeği hâlâ açık.

SSS cevabı gövdesi olmadan dolaşır

Bir SSS cevabı, sayfadaki akordiyonla aynı metni basan şema düğümünde gövdesi olmadan okunuyor; düğüm yalnız soruyu ve cevabı taşıyor. “Yukarıda anlattığımız gibi” diyen bir cevap orada göndergesini kaybediyor.

İlk cümle sorunun fiilini çekimli yankılıyor: “beklemek zorunda mı?” sorusunun cevabı “Beklemesi gerekmiyor.” ile açılıyor. “Evet” tek başına cevap sayılmıyor. Sayfanın açılış cümlesiyle karıştırılmaması gereken yer burası. Sayfa açılışı tanımlar; SSS cevabının ilk cümlesinde tanım yasak, çünkü biri sayfayı tanıtıyor, öteki bir soruyu kapatıyor.

Cevabın kendisi dört adım taşıyor: doğrudan cevap, okurun kazancı, kanıt ve sonraki adım. Kanıt cümlesinde proje adı cümlenin öznesi. Adımlardan biri düştüğünde cevap kısalıyor ve kısalık bir uzunluk sorunu gibi görünüyor; oysa eksik olan uzunluk değil adım. Cevabın dile göre bir alt ve bir üst sınırı var; alt sınırın altına düşen cevaba dolgu eklenmiyor, muafiyet beyan ediliyor.

Kip de cevabın içinde taşınıyor. Kart özeti ve Secretum’u anlatan cevapları kipini kendi içinde taşıyan bir yazımızda ürünü anlatan her cevap “şu an kurduğumuz” işaretini kendisi taşıyor. Gerekçesi basit: şu an inşa ettiğimiz Secretum henüz yayında değil ve gövdede bir kez söylenen kip, gövdesiz dolaşan cevaba ulaşmıyor. İşaret cevabın içinde değilse, cevap koparıldığında ürün bitmiş gibi okunuyor.

Çekince de aynı yere konuyor. “Cevap platforma göre değişir” diyen bir cevap yine de neyin değiştiğini ve hangi işte hangi kararın verildiğini söylüyor. Çekince cevabın yanına konur, yerine değil; yerine konduğunda soru cevapsız kalıyor.

Her cevap dört adımı taşımıyor. Kapalı liste cevabı kanıt istemiyor, blog SSS’inde kanıt opsiyonel. Kural “dört adım her cevapta” değil; adım düşerse beyan edilir, cevaba dolgu eklenmez.

İddia sayfada kaynağıyla birlikte duruyor mu

Dış bir olgu, kaynağın kendi sözü tırnak içinde, kurumun adı ve alıntının bulunduğu sayfaya link aynı paragrafta duracak biçimde yazılır; cümle koparıldığında kaynağı yanında gidiyor. Link kurumun ana sayfasına değil iddianın durduğu sayfaya veriliyor ve bir kaynağa bir yazıda bir kez link veriliyor.

Kurul duyurusunu tırnak içinde, kurum adı ve linkle aynı paragrafta aktardığımız yazıda kuruluş böyle. Tırnak burada bir süs değil bir sınır: kaynağın söylediğiyle bizim çıkarımımızı ayırıyor. Aynı olgunun kaynaksız hâli aşağıdaki tablonun son satırında duruyor.

İç bir olgu için kaynak kendi kaydınız oluyor. Günlük Hava Durumu’nda iklim özeti ayrı bir veri kaynağından gelmiyor; arşivdeki gün kayıtlarından hesaplanıyor ve geçmiş her gün kendi kalıcı adresinde duruyor. Özetin arşivden nasıl hesaplandığını ayrı bir yazıda anlattık. Buradaki mesele mekanizma değil, türetilmiş bir özetin dayandığı kayıtlara aynı sitede kendi adresiyle bağlı olması.

Kaynak yoksa cümle yazılmıyor. Yukarıda andığımız tabloda kesin cevap yazamadığımız hücreye bunu yazdık ve vaka hücresini boş bıraktık. Satırı doldurmak, koparıldığında kaynaklı bir cümleyle aynı görünen bir cümle üretmek olurdu.

Aynı sorunun okur tarafındaki karşılığını cevabın arkasında duran bir taraf olmadığında sorunun nereye gittiği yazısında ele aldık.

Kuralın sınırı da var. Her cümleye kaynak istemek yazıyı dipnot yığınına çevirir. Kural olgu iddiası için: bir kararın, bir sayının ya da bir kurumun sözünün geçtiği yerde. Mekanizma muhakemesi kendi kanıtını kendi içinde taşıyor ve dış link istemiyor.

Aynı olgunun ayakta duran ve düşen kuruluşu

Koparıldığında düşen cümle yanlış bir olgu değil, doğru bir olgunun kusurlu kuruluşu. Aşağıdaki her satırda aynı olgunun iki kuruluşu yan yana duruyor; sol sütundaki cümleler uydurulmuş kötü örnekler değil, sağdaki olguların bozulmuş hâlleri.

Kusur cümlenin içinde, cümlenin gittiği yerde değil. İlk satırın sol hücresi kendi yuvasında doğru bir cümle: bir meta açıklamanın işi tıklatmaktır. Aynı cümle tanım satırı olarak basıldığında düşüyor.

Üçüncü satırın sağ hücresi kaydın önce telefonun yerel kuyruğuna yazıldığı AlgoKlima’nın proje sayfasından geliyor, başına öznesi eklenerek. Aradaki fark bir üslup tercihi değil: ilk cümleden hangi kaydın nereye yazıldığı çıkmıyor, ikincisinden çıkıyor.

Dördüncü satır tek fikir şartını gösteriyor. Adres biriminin kalem değil bölüm olduğu Çatalca Merkez Kasap kaydında iki olgu iki ayrı madde: bölümlerin kendi adresi olması ve fiyat değiştiğinde yeni baskı gerekmemesi. Sol hücre ikisini “çünkü” ile bağlıyor ve kayıtta olmayan bir neden kuruyor.

Hangi satırın kusuru sizin cümlenizde varsa, sağ sütunun kuruluşunu kendi olgunuza uygulayın; sağ sütun bir üslup önerisi değil, aynı olgunun sayfasız da okunabilen hâli.

Bir adres bir soruyu karşılar

Her ilanın kendi adresinde gerçek metinle durduğu Plastik ve Makina’da listeyi sunucuda üretiyoruz. Bağlantı bir mesajda paylaşıldığında ya da arama sonucundan açıldığında sayfa tarayıcının bir şey çalıştırmasını beklemiyor.

İkinci olgu kayıt tarafında. Sıfır mı ikinci el mi olduğu ayrı bir katalog değil, aynı ilan kaydının bir alanı; satıcı tek bir metin yazıyor ve ikinci bir kayıt oluşmuyor. İki olgudan çıkan sonuç şu: ilan sayfası listenin içinde olmadan da “hangi makine, hangi durum” sorusunu tek başına karşılıyor.

Aynı platformun kategori ağacını ve durum filtresini ayrı bir yazıda açtık; buradaki soru adresin birimi.

Aynı birim sorusunun ikinci yüzü Günlük Hava Durumu’nda görünüyor. Her tarih ve konum kırılımı kendi kalıcı adresinde yayımlanıyor; arşiv büyüdükçe site derinleşiyor, sayfa yapısı yeniden kurgulanmıyor. Adresin birimi kaydın birimi değil, sorunun birimi.

Karşı örnek aynı portföyde. Çatalca Merkez Kasap’ın menüsünde adres birimi kalem değil bölüm: bölümler aynı sayfanın ayrı adresleri ve farklı QR kodları aynı sayfanın farklı noktasına iniyor. Basılı menü yazılıma taşınırken hangi kapsamın dışarıda bırakıldığını ayrı yazdık.

“Tarayıcıda kurulan liste kötüdür” gibi bir genelleme kendi kanıtımızla çelişirdi; kendi teklif formumuzun arayüzü tarayıcıda çalışıyor. Soru yüzeyin nasıl kurulduğu değil, bağlantıyı açan kişinin sorusunun bir adreste karşılanıp karşılanmadığı.

Testi kendi sayfanızda elle koşmak

Testi elle koşmak için alanı kopyalayın, sayfayı kapatın ve kalan metne dört soru sorun: hangi sistem, ne oluyor, kaynağı nerede, kipi ne. Dördü, dört şartın sırasıyla karşılığı.

Hangi alanları okuyacağınız sitenizin neye sahip olduğuna bağlı. İlk cümle her sayfada var. Kart özeti ve tanım satırı listelerde ve dosyalarda yeniden basılıyor. SSS cevabı varsa şema düğümünde gövdesiz okunuyor. SSS bloğunuz yoksa test küçülüyor ama kalkmıyor: ilk cümle ile kart özeti kalıyor.

Aynı testin biçimsel izini kendi sitemizde build kapılarına bağladık. Tanım satırı zorunlu bir alan ve meta açıklamayla birebir aynı olamıyor. SSS cevabının uzunluğu, ilk cümlenin uzunluğu, proje adının cümle başında olması ve cevabın okura hitap etmesi ölçülüyor. İki sayfanın aynı anahtar öbeği hedeflememesi de ölçülüyor; “bir sayfa bir soru” ilkesinin mekanik karşılığı bu.

Kapıların ölçtüğü şey biçim: birebir eşitlik, uzunluk, cümle başı, öbek tekilliği. Anlam farkını ve olgunun doğruluğunu ölçmüyorlar. Elle test kapının yerine geçiyor; kapı elle testin yerine geçmiyor.

Her kapı taradığı birim sayısını raporluyor: sıfır birim tarayan bir kapı “temiz” yazamıyor, “denetlenmedi” yazıyor ve build hata koduyla çıkıyor. Bu kural bir kez kırılmıştı; anahtar öbek kapısının eski ayrıştırıcısı sütun kaydırdığı için İngilizce sütunu hiç okumuyor, kapı yine temiz diyordu. “Sıfır hata” ile “sıfır kontrol” aynı görünüyor, ayıran şey sayaç.

Bu dört alanı düzelttiğinizde elinizde kalan şey, sayfası olmadan da doğru ve tam okunan cümlelerdir; ötesini ölçemeyiz ve vaat etmiyoruz. Sayfadan ayrı dolaşan alanları ve her sorunun kendi adresinde durmasını bir sistemde nasıl kurduğumuzu web yazılım tarafında anlatıyoruz. Elinizde çalışan bir sistem varsa ve bu alanları çalışan bölümlere dokunmadan düzeltmek gerekiyorsa, devralınan bir kod tabanında yapılan müdahale ayrı bir işin konusu.